Барилгын материал: Сонголт, үнэ, чанар шалгах бүрэн гарын авлага

Барилгын материал(barilgiin material)-аа яаж зөв сонгох вэ? гэдэг бол барилга эхлэхэд хамгийн түрүүнд тулгардаг асуулт. Зарим хүн “хямдыг” хайдаг, зарим нь “брэнд”-ийг барьдаг, харин бодит байдал дээр хамгийн зөв шийдэл нь зорилго + орчны нөхцөл + чанарын шалгуур + зөв суурилуулалт гэсэн 4 зүйл дээр тогтдог. Нэг л төрлийн материал байсан ч зузаан, нягт, бүрхүүл, стандарт, хэрэглээний нөхцлөөсөө шалтгаалаад үр дүн нь тэс өөр гарна.

Энэ нийтлэлээр Та:

• Барилгын материалын төрөл ангилал ба хаана ямар материал тохирохыг
• Үнэ яаж бүрддэг, төсөв яаж төлөвлөхийг
• Чанарыг баримтаар (стандарт, үзүүлэлт, баталгаажуулалт) шалгах аргыг
• Түгээмэл алдаа-г урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж
• Хамгийн их асуудаг FAQ (асуулт-хариулт) хэсгийг нэг дороос уншина.

Барилгын материал гэж юу вэ?

Барилгын материал гэдэг нь барилга байгууламжийнүндсэн хийц гол бүтэц, дулаан тусгаарлалт, хаалга цонх, агааржуулалт, гадна/дотор өнгөлгөө, инженерийн шугам сүлжээ зэрэг бүх бүрэлдэхүүн хэсгийг бүтээхэд ашиглагддаг түүхий эд, бүтээгдэхүүн, системүүдийг хэлнэ. Энд “ган төмөр, цемент, тоосго, чулуу” гэх уламжлалт зүйлээс гадна дулаалга, фасадны систем, хуурай хийц, дээврийн мембран, хоолой, холбох хэрэгсэл, будаг, цавуу, бэхэлгээ гэх мэт олон төрлийн бүтээгдэхүүн багтана.

Өнөөдөр хүмүүс “материал авч барина” гэж бодохоос илүү “системээр нь шийдэх” (жишээ нь: фасадны систем, дээврийн систем, дулаалгын систем) хандлага руу шилжиж байгаа. Учир нь нэг деталь буруу сонгогдохоор бүхэлдээ асуудал болдог.

Барилгын материалын төрөл ангилал

Доорх ангилал нь барилгын материалыг ойлгомжтой, практик байдлаар хуваасан хамгийн түгээмэл загвар юм.

1) Бүтээцийн үндсэн материал

Энэ бүлэг нь барилгын “арга яс, тулгуур даац”-ыг бүрдүүлнэ.  

• Арматур, Катанги, Каркас, Ган хоолой, Ган хийц, Цайран труба, Профайл, Двухтавр,  Чинсаа пансаа – өндөр даац, үйлдвэржсэн угсралт, хурдан ажил
• Бетон, цементэн бүтээгдэхүүн, Хар паниар, Пум хавчуур төмөр, Дугуй фанер, Хөнгөн цагаан хэв,  Хуванцар хэв хашмал, – суурь, багана, гол нуруу, дам нуруу, хэв хашмал хавтан.
• Тоосго, блок, хөнгөн блок – ханын хийц, дулаан/дуу тусгаарлалтын чадавхаас шалтгаална
• Модон хаалга, Модон шал, Гоёллын модон хавтан – хурдан, хөнгөн, гэхдээ чийг ба галын хамгаалалт чухал

Зөвлөгөө: Даацын материал сонгоход зөвхөн үнэ биш, төслийн тооцоо, стандарт, туршилтын үзүүлэлт, логистик, суурилуулалтын боломж зэрэг чухал элемент нь зэрэгцэж явна.

2) Дулаалга ба Ус чийг тусгаарлах материал (дулаан/дуу/чийг)

Барилгын дулаан алдагдлын ихэнх хувь нь ханын гадарга, дээвэр, цонх, шалны зангилаанаас үүддэг. Тиймээс дулаалга нь “зардал” биш, урт хугацааны ашиг.

• Чулуун хөвөн, Шилэн хөвөн, Эрдэст хөвөн – галд тэсвэр, дуу тусгаарлалт сайн, гадна фасад/дээврийн ажилд өргөн хэрэглээтэй
• EPS/XPS хөөсөнцөр – дулаан тусгаарлалт сайн, жин хөнгөн, суурь/шал/хана зэрэгт өргөн хэрэглэдэг
• PU/PIR сэндвич хавтан – дулаан тусгаарлалт өндөр, үйлдвэржсэн шийдэлд түгээмэл
• Дулаалгатай чулуун фасад, Дулаалгатай хөнгөн цагаан фасад – гадна ханын дулаалга, гоёл чимэглэлийн давхаргыг нэг бүтээгдэхүүнд шингээж өгсөн
• Мембран, ус чийг тусгаарлагч, уур тусгаарлагч, – дээвэр, фасад, дотор чийгийн хамгаалалтанд чухал

Анхаарах зүйл: Дулаалга сонголтонд “зузаан” ганцаараа шийдэхгүй. Нягт, Илч тусгаарлан дулаан дамжуулахгүй шинж чанар, галын хамгаалалтын ангилал, чийг шингээлт, суурилуулалтын арга (наалт/бэхэлгээ/) нийлж байж зөв болно.

3) Гадна фасад ба Дээвэр

Гадна орчинд тэсвэрлэх чадвар нь хамгийн чухал.

• Чулуун фасад, Цэвэр хөнгөн цагаан фасад, Металл фасад, Шилэн фасад, WPC гадна фасад, Терракота фасад – Барилгын гадна харагдах байдал, дулаалга ба ханын загвар дизайныг шийдэх чухал хэсэг
• Силикон цавуу, Фасадны хадаас, Хөөсөн чигжээс, Амьсгалдаг цаас, Тэлэгчтэй шруп, Цаасны скоч, Кранштэйн – Гадна фасад сурлуулахад маш чухал дагалдах материал
• Сэндвич хавтан – хурдан угсралт, аж үйлдвэрийн барилгад элбэг
• Дээвэр Ваар, Борооны ус зайлуулах систем – Нар салхинд насжилт удаан, цас борооны ус чийгээс тэсвэртэй

Зөвлөгөө: Фасад/дээвэр бол “харагдах хэсэг” учраас олон хүн дизайн руу хэт татагддаг. Гэтэл техникийн гол үзүүлэлт нь: цаг уурын тэсвэр, зэврэлт, UV, салхины ачаалал, угсралтын зангилаа.

4) Дотор засал, хуурай хийцийн материал

Эндээс тав тух, гоо зүй, ашиглалтын чанар их хамаардаг.

• Гипсэн хавтан, Нүүрсжүүлсэн эко хавтан, UV хавтан, PU хавтан, 3D ханын рейк, каркас профайл, бэхэлгээ – хурдан, тэгш гадарга, интерьерийн шийдэл
• Плита,  Паркетан шал, Ламинатан шал, SPC шал – элэгдэл, чийг, дуу тусгаарлалт чухал
• Даавуун обой, PVC хулдаасан обой, Зөөлөн плита, (будгийн систем, обой, декоратив хавтан)
• Цавуу, чигжээс, ЭКО цагаан замаск – “жижиг” мэт боловч чанарын 50% нь энд байдаг
• Хөнгөн цагаан тааз, гэрэл

Анхаарах зүйл: Дотор материал сонгохдоо “гоё” гэдэг дээр зогсохгүй экологийн үзүүлэлт, үнэр/дэгдэмхий бодис (VOC), элэгдэл, арчилгаа-г бод.

5) Сантехник, Инженерийн шугам сүлжээ:

Ихэнх засварын асуудал инженерийн хэсгээс гардаг.

• PE хоолой, HDPE хоолой, Панель радиатор, Ялтсан бойлер, Хаалт, Усны насос
• Гуравлагч тройник, 45 90 180 градусын тохой, фланц
• Дулаалгатай труба буюу ган хоолой – хамгаалалтын бүрхүүлтэй

Зөвлөгөө: Хоолой, холбох хэрэгсэлд “гадаад үзэмж” чухал биш. Харин стандарт, даралт тэсвэр, зэврэлт, суурилуулалтын чанар хамгийн чухал.

6) Ус чийг тусгаарлагч материал:

Барилгын насжилт болон урт удаан хугацаанд ая тухтай байхад хамаг нөлөөтэй барилгын дагалдах материал гэгдэг.

• Хар цаас буюу Мембран – гадаргуу нь элстэй болон элсгүй, сурлуулахад галаар шууд хайлуулах аргачлал ашиглана
• Ус тусгаарлагч цемент – Усанд зуурч тогтсон хугацааны дотор ашиглаж дуусгана
• Ус тусгаарлагч шингэн – Ан цав сайн дарж өгдөг шууд ашиглах зориулалттай савласан шингэн
• Ус чийг тусгаарлагч хавтан – шал, хана, тааз, угаалгын өрөө, шүршүүр, тагт, дээврийн ус тусгаарлалтад хамгийн өргөн хэрэглэгддэг олон давхар материал.

7) Ариун цэврийн өрөө:

• Суултуур – Хойшоо гаргалгаатай
• Тосгуур – Ариун цэврийн өрөөний өдөр дутам байнга ашиглах хэрэгсэл
• Шүршүүрийн иж бүрдэл, Ванн, Угаалгын өрөөний шүүгээ, Холигч –

8) Хаалга Цонх:

• Хөнгөн цагаан цонх – Бат бөх, Орчин үеийн дизайнтай

9) Агааржуулалтын систем:

• Агаар сэлгэгч, Сувгийн сэнс – Хөл хөдөлгөөн ихтэй олон нийтийн барилга болон хасах давхаргад заавал байх ёстой агаар оруулах төхөөрөмж

10) Халаалтын тоног төхөөрөмж:

• Радиатор, Панелан паар – Илч дамжуулах гол хэсэг
• Ялтсан бойлер, Хаалт, Өргөлтийн насос, Эргэлтийн насос – Илч дамжуулах чухал эд ангиуд.

11) Газар хөдлөлтөөс хамгаалах шийдэл:

Үүсэж болзошгүй байгалийн гамшгаас барилгаа хамгаалах, эрсдэлийг хамгийн доор хэмжээтэй болгож бууруулах.

12) Галаас хамгаалах тоног төхөөрөмж болон сэргийлэх систем заавал байх.

Барилгын материал сонгох 12 шалгуур

Доорх шалгуур нь таныг “сайн эсвэл муу” гэж таамгаар биш, баримтаар шийдвэр гаргахад тусална.

1. Зорилго (хаана, ямар нөхцөлд хэрэглэх вэ?)
   Гадна юу, дотор юу? Чийгтэй орчин уу? Нар/салхи ихтэй юу?
2. Стандарт ба техникийн үзүүлэлт
   Бүтээгдэхүүний үзүүлэлтүүд (зузаан, нягт, бат бэх, галаас хамгаалах ангилал гэх мэт) тодорхой бичигдсэн байх.
3. Галаас хамгаалах ангилал, аюулгүй байдал
   Орон сууц, олон нийтийн барилга дээр галаас хамгаалах шаардлага өндөр.
4. Чийг шингээлт, хөлдөлт гэсэлтийн тэсвэр
   Монгол орны цаг агаар “хөлдөх–гэсэх” давтамж өндөр тул маш чухал.
5. Насжилт ба баталгаат хугацаа
   Материалын насжилт, баталгааг бичгээр авах.
6. Суулгалтын боломж (хийц, зангилаа)
   Суулгалт буруу бол хамгийн сайн материал ч муу болно.
7. Нийцтэй байдал (систем)
   Наалт, чигжээс, бэхэлгээ, праймер бүгд нийцэх ёстой.
8. Логистик ба савлагаа
   Тээвэрлэлт, хадгалалт буруу бол чанар унадаг.
9. Тоноглол болон ажлын багаж шаардлага
   Зарим материал тусгай багаж шаардана.
10. Засвар үйлчилгээ, арчилгаа
    Арчилгаа хэцүү бол урт хугацаанд зардал өснө.
11. Нөөц ба тасралтгүй нийлүүлэлт
    Дуусч тасрах материал бол хугацаа алдуулна.
12. Нийт өртөг (Total cost)
    Зөвхөн “1м² үнэ” биш: тээвэр, суурилуулалт, алдагдал, засвар, хугацааны өртөг бүгд орно.

Үнэ яаж бүрддэг вэ?

Хүмүүс “барилгын материалын үнэ” гэхээр зөвхөн дэлгүүрийн үнийг хардаг. Гэтэл бодит төсөвт дараах зүйлс ордог:

• Үйлдвэрийн үнэ / нийлүүлэгчийн үнэ
• Тээвэр, ачих буулгах, агуулах
• Гааль, татвар (импортын нөхцөлөөс хамаарна)
• Суулгалтын хөдөлмөр, багаж, туслах материал
• Алдагдал (хаягдал, тайралт, эвдрэл)
• Баталгаат үйлчилгээ, эрсдэл

Жижиг хүснэгт маягийн жишээ

Жишээ: 1 төрлийн дулаалга авахад
Материалын үнэ	100%
Тээвэр/агуулах	+8–20%
Бэхэлгээ/наалт/чигжээс	+10–25%
Ажил гүйцэтгэл	+20–60%

→ Тэгэхээр “материал хямд” байсан ч нийт өртөг өндөр болох тохиолдол элбэг.

Барилгын материал худалдан авахад гаргаадаг түгээмэл 9 алдаа (мөнгө, цаг хэмнэхийн тулд)

1. Зөвхөн үнэ харж сонгох
   Дараа нь засвар, дулаан алдагдал, чийг, хагарал гэх мэт илүү их зардал гарна.
2. Материалын үзүүлэлтийг бичгээр баталгаажуулахгүй авах
   “Ижилхэн” гэж харагдавч дотор үзүүлэлт өөр байж болно.
3. Системээр нь биш хэсэгчлэн солих
   Фасад/дээвэр/дулаалгын системийн нэг л хэсэг зөрвөл асуудал гардаг.
4. Суулгалтын заавар мөрдөхгүй хийх
   Дулаалга, мембран, наалтны технологи хамгийн их алдаа гардаг хэсэг.
5. Чийг, уур тусгаарлалтыг орхих
   Дотор конденсат үүсээд мөөгөнцөр, үнэр, хийцийн гэмтэл өгнө.
6. Савлагаа, хадгалалтыг буруу хийх
   Нар, бороо, чийгэнд удвал материалын чанар буурна.
7. Нөөцгүй төлөвлөх
   Дундаас нь дуусаад “яг адил” материал олдохгүй болох эрсдэл.
8. Бэхэлгээ, чигжээсийг хямд сонгох
   Жижиг деталь бүх чанарыг унагадаг.
9. Материалын хэрэглээний норм тооцохгүй захиалах
   Илүүдэл болон дутагдал хоёр хоёулаа мөнгө.

Барилгын материал сонголтын богино “чеклист”

Дараах 10 асуултад “тийм” гэж хариулж байвал сонголт тань ихэвчлэн зөв байдаг.

• Энэ материал хаана хэрэглэгдэх нь тодорхой юу?
• Техникийн үзүүлэлт, стандарт нь баримтаар байна уу?
• Гал/чийг/хүйтний нөхцөлд тохирох уу?
• Суулгалтын технологи, зангилаа шийдэгдсэн үү?
• Нийцтэй наалт/бэхэлгээ/чигжээс сонгосон уу?
• Тээвэр, агуулах, савлагаа даах уу?
• Нийлүүлэлт тасрах эрсдэл бага юу?
• Баталгаат хугацаа, буцаалт ойлгомжтой юу?
• Нийт өртөг (ажил+туслах) тооцсон уу?
• Ирээдүйн засвар үйлчилгээ амар уу?

Дүгнэлт

Барилга бол нэг удаагийн худалдан авалт биш, олон жилийн ашиглалттай хөрөнгө оруулалт. Тиймээс барилгын материал сонгохдоо “хамгийн хямд” эсвэл “хамгийн нэртэй” гэдгийг ганцааранг нь баримжаа болгохгүй, харин зорилго + нөхцөл + баримттай чанар + зөв технологи гэсэн зарчмаар шийдэх нь хамгийн зөв.

FAQ — Барилгын материалын талаар хамгийн их асуудаг асуултууд

1) Барилгын материал сонгохдоо хамгийн түрүүнд юуг шалгах вэ?

Хэрэглэх орчин, зориулалт-аа тодорхойлоод дараа нь стандарт/үзүүлэлт-ээ баримтаар шалгах хэрэгтэй. Үнэ бол хамгийн сүүлд.

2) “Чанартай барилгын материал” гэж юуг хэлэх вэ?

Техникийн үзүүлэлт нь тогтвортой, стандартын шаардлага хангаж, үйлдвэрлэлийн баталгаажуулалттай, суурилуулалтын заавартай, нийлүүлэлт нь тасрахгүй материалыг хэлнэ.

3) Дулаалгыг зузаан байх тусмаа сайн гэж ойлгож болох уу?

Зузаан чухал боловч дангаараа хангалтгүй. Нягт, дулаан дамжуулалт, чийг шингээлт, галаас хамгаалах, суурилуулалтын зангилаа бүгд нийлж шийднэ.

4) Барилгын материалын үнэ яагаад улирлаас шалтгаалж хэлбэлздэг вэ?

Түүхий эд, үйлдвэрлэл, тээвэр, улирлын эрэлт, агуулахын нөөц зэрэг олон хүчин зүйлс нөлөөлнө. Тиймээс урт хугацааны төсөл дээр нөөц ба нийлүүлэлтийн төлөвлөгөө чухал.

5) Дотор засалд ямар материал илүү “эрүүл” сонголт вэ?

Дэгдэмхий бодис (VOC) багатай, үнэр багатай, стандартын гэрчилгээтэй бүтээгдэхүүн сонго. Будгийн систем, наалт, чигжээс зэрэг туслах материал дээр ч анхаар.

6) Материалын сертификат заавал хэрэгтэй юу?

Олон нийтийн барилга, галын шаардлага өндөр объект дээр маш хэрэгтэй. Ер нь бол эрсдэлээс сэргийлэхийн тулд баримтжуулалттай материал сонгох нь зөв.

7) “Системээр нь авах” гэж яг юу гэсэн үг вэ?

Жишээ нь фасад хийхдээ зөвхөн хавтан биш: бэхэлгээ, профайл, чигжээс, мембран, булангийн деталь гээд нийцтэй иж бүрдэл сонгохыг хэлнэ. Ингэвэл эвдрэл, хагарал, нэвчилт багасна.

8) Хямд материал авч суурилуулалтаа сайн хийвэл болчихдог уу?

Зарим тохиолдолд боломжтой ч ихэнхдээ материалын үндсэн үзүүлэлт хангалтгүй бол ямар ч сайн суурилуулалт асуудлыг бүрэн шийдэхгүй.

9) Материалын алдагдлыг (хаягдал) яаж багасгах вэ?

Хэмжилтээ нарийн хийх, тайралтын схем гаргах, стандарт хэмжээнд тохируулж төлөвлөх, суурилуулалтын баг туршлагатай байх нь хамгийн үр дүнтэй.

10) Барилгын материал сонголт дээр хамгийн том эрсдэл юу вэ?

Баримтгүй, стандарт тодорхойгүй материал авах, эсвэл систем нийцүүлэхгүй угсрах нь хамгийн том эрсдэл. Дараа нь засварын зардал, хугацааны алдагдал маш өндөр гардаг.